DUYURULAR

  • Sitemiz yeni tasarımıyla hizmete başlamıştır.
  • Site hız ve performans yönüyle modifiye edilmiştir.
  • Sitemizde yasadışı hiç bir paylaşım yapılmamaktadır.
  • İçerikler hakkında itirazlarınızı iletişim sayfamızdan bizlere iletin.
  • Site iletişim sayfasından siteyle ilgili görüşlerinizi paylaşabilirsiniz. Tıkla
  • Bu siteye sizinde katkılarınızı bekliyoruz. ...
  • Sitemizdeki içerikler için lütfen seviyeli yorumlar yapın,
  • Küfürlü, hakeretli şekilde konuşanlar siteden banlanacaktır.
  • Anlayışınız için şimdiden teşekkürler.
Hot News
Anasayfa » Genel » Kaya Gazı İle İlgili Bilinmeyenler
Genel 2013
kaya gazi

Kaya Gazı İle İlgili Bilinmeyenler

Haber Tarihi: 10 Haziran, 2013,Pazartesi | | Kategorisi: Genel

Kaya gazı, Son yıllarda petrol ve doğalgazın alternatifi olarak adından söz edilen kaya gazı, kayaçlardan elde edilen küçük miktardaki doğal gazlardır.  Petrol ve doğalgazın alternatifi olarak gündeme gelen kaya gazı, küçük taneli tortul kayaçların (şeyl) gözeneklerinde yer alan petrol veya doğalgazı tanımlamaktadır.

kaya gazı

Kaya gazı (Şeyl Gaz) kayaç denilen formasyonların içinde sıkışmış olan doğal gazdır. Hidrolik çatlatma adı verilen işlemle kaya katmanlarının içinde kırılmalar üretilerek açığa çıkması sağlanır. Buçatlatmalarda su basıncı kullanılır. İşte Kaya Gazı devrimi ile suyun ayrılmaz ilişkisi burada başlar.

kaya_gazi_h123069

Petrol ve doğal gaz, oluştuğu ana kayayı terk ederek farklı kayaçlar içerisine yerleşir. Ancak bu göç sırasında oluşan petrol veya doğal gazın bir bölümü ana kayada kalır. Sözü edilen şeyl gazı (kaya gazı) oluştuğu ana kayayı terk etmeyen ve oluştuğu kayacın gözeneklerinde kalan petrolden elde edilen gazdır.

kaya-gazı_09867

Kaya gazının önemi?

Petrol ve doğalgaz üretiminin yetersizliğinden dolayı neredeyse %92 oranında dışa bağımlı olan Türkiye’nin acilen yeni enerji kaynaklarına ihtiyacı vardır. Çünkü, petrol ve doğalgaz senelerdir Türkiye’nin canını acıtmaktadır. Enflasyonun, işsizliğin, cari açığın en büyük nedeni hep enerji harcamaları olmuştur. Vergilerin çoğu, ihracatın neredeyse tamamı enerjiye gitmiştir. Ama yine de Türkiye, bugün bile “cari açık” belasından kurtulamamıştır.

Ne zaman petrol ve doğalgaz fiyatları yükselmeye başlasa, bizim ekonomistler yükselişin yol açacağı sorunları bertaraf edebilmek için gece gündüz çalışmak zorunda kalmaktadır. Ankara hükümetleri, gün ağarmadan petrole zorunlu olarak zam yapmaktadır. Ertesi gün  diğer ürünlere yapılan zamlar açıklanmaktadır.

kaya gazi2

Devletler gibi, dünyaya ihracat yapan firmalarımız da gelecekle ilgili bütün planlarını petrol fiyatlarına göre yapmaktadır. Bunun için üretimde kullanacakları parayı, bir kenara ayırıp, ne olur, ne olmaz diye atıl olarak tutmaktadır.

Petrole ihtiyacın ortaya çıktığı son yüz yılda petrol uğruna nice savaşlar oldu. Milyonlarca insan öldürüldü, ya da sakat bırakıldı, göçmen durumuna düşürüldü. İç savaşlarda ülkeler bölündü. Petrol ve doğalgaz yataklarının bulunduğu küçük ülkeler, büyük ülkelerin oyun alanı oldu.

Dünyada ve ABD’de kaya gazı çalışmaları ve teknolojisi:

İlk Şeyl Gazı üretimi, Amerika Birleşik Devletleri, New York eyaletinde 1821 yılında gerçekleştirilmiş ve 1970 yılında endüstriyel ölçekte üretim sağlandı. Ana kaya doğal haliyle geçirgen değildir. Bu nedenle öncelikle hapsettiği gazı serbest bırakacak duruma getirilmesi gerekmektedir.Bunun için yüksek basınçla hidrolik çatlatma işlemi uygulanır. İlk olarak 1950’li yıllarda ABD’nin Ohaio Eyaletinde uygulanmış olduğu bilinen hidrolik çatlatma yöntemi günümüzde çok gelişmiştir.Bugün ABD’deki yaklaşık bir milyon kuyuda bu yöntemin kullanıldığı ileri sürülmektedir. ABD’de hâlihazırda 34 eyalette toplam 450.000 kaya gazı kuyusu faaliyet halindedir.

kaya gazi34501

Dünyada 2010 sonuna kadar kaya gazı bulmak için 15 500 kuyu açıldı. Açılan kuyuların sadece onbinde beşi kadarı ABD dışı ülkelerde. ABD’nin ise son on yılda yaptığı çalışmaların sonucunda, Texas’ta 2010 yılında 51 milyar metreküp doğalgaz ürettiği biliniyor. Bu rakam Türkiye’nin bir yılık doğalgaz tüketiminden (43 milyar metreküp) fazladır. Teksas’ta kaya gazı çıkarma ve işletmesinde istihdam edilen personel sayısı ise 12 bin kişidir. Petrol ve doğalgazdan nasibini alamamış olan Türkiye’nin her hangi bir yerinde üretilecek kaya gazı, Türkiye’nin bütün ihtiyacını karşılayabilir, ilave istihdam imkanı yaratabilir.

Kaya gazı kuyusu açmak için uzay teknolojisine ya da atomu parçalamaya gerek yok. Mevcut teknoloji ile dikine veya yatay olarak açılacak olan kuyularla, kayalar arasına sıkışmış olan gazı basınç kullanarak yer yüzüne çıkarmak mümkün olabilmektedir. Kaya gazı çıkarmanın maliyetinin normal petrol ve doğalgaza göre %50 daha fazla olduğu bilinmektedir.

Kaya gazı doğalgaz fiyatları inecek mi?

2000’lerde başlattığı kaya gazı çalışmalarıyla bugün kaya gazı ihracatçısı durumuna gelmiş olan ABD’de, bin metreküplük gazın fiyatı 90 dolara kadar inmiştir.  ABD’nin üretip, dünyaya pazarlamaya başladığı kaya gazı, dünyanın en büyük gaz ihracatçısı Rusya’yı, ve doğalgazı adeta bir silah olarak kullanmakta olan Rusya devlet Başkanı Putin’i tehdit etmeye başladı. Bazı Rus uzmanlar, ABD’nin kaya gazı satışına başlaması nedeniyle önümüzdeki dört yıl içinde, 2016’dan sonra doğalgaz fiyatlarının kalıcı olarak yarı yarıya düşeceğini, bunun Rus ekonomisi için felaket anlamına geldiğini iddia etmektedir.

Türkiye’de kaya gazı çalışmaları :

Amerika, Kuzey Avrupa, Çin zengin yataklara sahip. ABD Enerji Enformasyon Dairesi’nin verilerine göre Türkiye de yoksul gözükmüyor.

Dünya Gazetesi’nin haberine göre, Türkiye Petrol Jeologları Derneği Başkanı İsmail Bahtiyar, Türkiye’nin rezervi 13 trilyon, üretilebilir miktarı ise 1.8 trilyon metreküp (63.5 trilyon kubik fit) düzeyinde olduğunu belirtti. Bahtiyar, “Bu 40 yıllık ihtiyacı karşılayabilecek bir büyüklük” dedi.

gazumudu

Citigroup’un raporuna göre, kaya gazı rezervleri sayesinde Kuzey Amerika, gelecekte kritik bir enerji coğrafyası olacak. Bu yeni coğrafyada Türkiye, acaba, yine ithalatçı mı olacak, yoksa hiç olmazsa ihtiyacının bir kısmını üreten bir ülke mi olacak? TPAO da bunun cevabını arıyor.

TransAtlantic ve Valeura adlı şirketler, “Trakya ve Güneydoğu’da ‘dünya çapında kayda değer’ rezervler olduğu” görüşünde. TPAO, ExxonMobil’le işbirliği açıkladı. Shell’le anlaşması imzalanmıştı.

kaya gazi sondaj

TPAO Arama Daire Başkanlığı Danışman Atilla Aydemir “Ciddi çalışmalar var, hızlanacağız. Tecrübeli firmalarla görüşmeler sürüyor, strateji geliştiriyoruz. Yatırım yapmak isteyene TPAO’nun kapıları açık” dedi.

TPAO’nun kaya gazı ile ilgili somut bir çalışması olmadığı bilinmektedir. Türkiye, Alp Dağlarının doğu uzanımında yer alan, Alp dağları ile Himalaya Dağlarını birleştiren coğrafi yapı üzerindedir. Türkiye’nin Güneydoğu bölgesinde petrol, Trakya arazisinde ise doğalgaz üretilmektedir. Kaya gazının da petrol ve doğalgaz üretimi yapılan dağlık bölgelerde, dağları oluşturan kayaların gözeneklerinde olduğu bilinmektedir. Güneydoğu ve Trakya’nın yanında, Tuz Gölü alanında ve denizlerimizde de kaya gazı yatakları olabileceği değerlendirilmektedir. Konuyla ilgili uzmanların yaptıkları açıklamalara göre, bugünkü yıllık doğalgaz tüketimi miktarı (43 milyar metreküp)  tüketimi baz alındığında, Türkiye’nin önümüzdeki 35-40 yıllık doğalgaz ihtiyacı kaya gazı vasıtasıyla sağlanabilecektir.  TPOA, Haziran 2012’den itibaren SHELL firmasının Türkiye’de çalışmalara başlayacağını açıklamıştır. SHELL firmasının Türkiye ile yaptığı antlaşmanın süresi 5 yıldır. SHELL’in Güney Kıbrıs Rum kesiminin yaptığı doğalgaz ihalelerine katılmak yerine, Türkiye ile uzun süreli bir anlaşma yapış olması manidardır. Tamamen kendi bütçesini kullanarak doğalgaz, petrol ve muhtemelen kaya gazı araştırması yapacak olan SHELL’den Türkiye’nin beklentisi yüksektir. 2023 yılında sanayileşmiş ilk on ülke içine girmek ve lider ülke olmak isteyen Türkiye’nin, bu hedefe ulaşmasında kaya gazı önemli bir rol oynayabilir.

Gaz nasıl çıkarılır?

Hidrolik çatlatma amacıyla kullanılan çatlatma sıvısı %97,5 oranında su,% 2,5 oranında ise ince kum ve bazı kimyasallardan oluşur. Bu sıvı kuyuların içine çok büyük bir basınçla verilir.Böylece kaya gazının bulunduğu bölgede çatlaklar ve kılcal damarlar yaratılır.

kaya_gazi5

Çatlatma sıvısındaki ince daneli kum açılan çatlakların içine girer.Hidrolik çatlatma işleminin sonunda basınç kaldırıldığında bu madde ince çatlakları açık tutarak kaya gazının toplanmasını ve kuyuya doğru akışını sağlar.Bu sıvı içindeki bazı kimyasallar ise bu çatlatma işleminin başarılı bir şekilde gerçekleştirilmesine yardımcı olur. Çatlatma sıvısı içinde kullanılan kimyasalların cinsi ve miktarı jeolojik formasyona sondaj derinliğine ve kayaç özelliklerine bağlı olarak değişir. Çatlatma sıvısında genellikle akışkanlaştırıcı ve biocide kullanıldığı,diğer kimyasalların ise jeolojik formasyona bağlı olarak nadiren kullanıldığı yazılmaktadır.(King, 2012)

kaya gazı nasıl

Çatlatma sıvısı hidrolik çatlatma sonrasında kuyu içindeki basınç düşürülerek dışarıya alınır. Böylece kuyudan gaz üretimi başlar .Geriye alınan suyun bir bölümü arıtılır ve tekrar kullanılır.

kaya gazı nasıl ciıkartılır

Gaz çıkarmak için ne kadar su gerekli?

Kaya Gazı üretiminde su, hem düşey sondaj ile kuyunun delinmesinde, hem de hidrolik çatlatma sıvısı için kullanılır. Kuyunun delinmesi sırasında bir miktar suya ihtiyaç olsa da suyun %90’ı hidrolik çatlatma için kullanılmaktadır. Kaya Gazı çıkartma işleminde kullanılacak olan su miktarı kuyunun uzunluğuna, kayanın özelliklerine ve çatlatma işlemi sayısına bağlı olarak değişir. Kullanılan suyun miktarı yatay sondajın uzunluğu, sondaj derinliği ve kuyu sayısı arttıkça artar. Yatay sondaj uzunluğu gelişen teknoloji ile bugün 2000 metreye çıkmıştır. Kaya Gazı üretimi için bir yerleşim planı ile enjeksiyon ve üretim kuyuları açılır. Bu kuyuların üretim ömrünün formasyona göre değişerek 5- 15 sene arasında olacağı ileri sürülmektedir. UNEP (2011a).

gaz kaya rafinery

Literatürde ortalama bir kuyunun işletme süresi boyunca su ihtiyacının 11 000-30 000 m3 arasında olacağı belirtilmektedir (Cothren 2012). Ortalama 20 000 m3 olarak kabul edilirse her kuyu için 25×50 m ebadında ve 2 m derinliğinde olimpik bir havuzun suyu kadar su kullanıldığı söylenebilir.

Birim enerji üretimi için farklı enerji kaynaklarının çıkartılması ve işlenmesinde kullanılan su miktarı kaya gazında, klasik doğal gazdan daha fazladır. Ancak fuel oil, kömür ve biyodizel gibi yakıtlardan daha azdır. Kaya Gazı üretiminde kullanılacak olan suyun talebi sürekli olacağı için özellikle kurak dönemlerde ve yaz aylarında diğer sektörel kullanımlarıyla rekabet yaşanmaktadır.

Kullanılan suyun ne kadarı geri dönüyor?

Kuyulardan geri gelen çatlatma sıvısı mineral ve acı suları da içinde barındırır. Bu suyun % 30‘u ile % 70’i orijinal çatlatma sıvısıdır. Buna ilave olarak doğal formasyon suları da bu suyla karışarak dışarı çıkar.

kaya_gazi4567

Kaya gazı üretiminde hidrolik çatlatma işleminden sonra basılan suyun %10’u ile %40’ının geri döndüğü belirtiliyor (Katie 2011). Geri dönen suların kalitesi de kuyu yerlerine ve derinliğe göre değişken olup bunlar ancak çeşitli seviyelerde arıtmaya tabi tutularak ve temiz su ilave edilerek kullanılabiliyor.

Arıtma gerekli

Geri dönüş suyunun içerisinde yüksek miktarda sodyum ,kalsiyum,magnezyum bulunur . Bu nedenle tekrar kullanılmadan veya atık olarak biriktirilmeden önce arıtılmalıdır

Özellikle suyun arıtma maliyetinin yüksek olması nedeniyle hidrolik çatlatmada su ihtiyacını en aza indirecek yeni teknolojiler üzerine çalışmalar yapılıyor. Bu çalışmalar su yerine sıvı propan, karbondioksit, nitrojen gazı kullanma ve herhangi bir sıvı olmadan ses dalgaları ile çatlatma gibi alternatifler üzerine yoğunlaştı. Bu yöntemle kuyu açılması için özel ekipmanların geliştirilmesine de çalışılıyor. Hala başlangıç döneminde olmasına rağmen çatlatma malzemesi olarak gaz ve Jellerinin kullanılmasında artış görülüyor. Ancak bu gazların yeraltındaki patlayıcı gazlarla oluşturacağı güvenlik riskleri de bu kullanımın güvenliğinin sorgulanmasına neden oluyor. Geri dönüş suyu ve üretimde çıkan formasyon suyu kuyu bölgesinde kurulan bir arıtma sisteminde, bölgedeki yerel yönetimlerin arıtma sisteminde ya da özel bir arıtma tesisinde arıtılmaktadır.

Ancak arıtma ihtiyacı duyulan atık suyun miktarı ve belediye arıtma tesislerinin bu suların arıtılması için uygun teknik özellikte olmaması ABD’nin bazı bölgelerinde tartışma yaratmıştır.

Yeraltı suyunu kirletiyor mu?

Kaya Gazı üretiminde yeraltı suyunun kirletilmesi bir iddia olarak gündemdedir. Bunun için bir gözlem kuyuları sistemi kurulmakta ve işletme başlamadan önce tespit edilen yeraltı suyunun özelliklerinde değişme olup olmadığı sürekli olarak yapılan ölçümlerle izlenmektedir.

ABD Massachusetts Institute of Technology (MIT) tarafından 2011 yılında yayımlanan raporda son 10 yılda hidrolik çatlatma uygulanan 20 000 kuyuda tespit edilen sorunlar incelendi ve sadece 43 ciddi su kirliliği olayına rastlandı. Bu 43 vakanın 21’inde yeraltı suyunun gaz ve hidrolik çatlatma sıvısı ile kirlendiği, 15 inde şantiye çevresinde yüzeyde kirlilik oluştuğu, 4 ünde su çekimi ve hava kirliliği sorunlarının ortaya çıktığı diğer 3 ünde ise atık toplama sorunlarının bulunduğu görüldü.

MIT tarafından hazırlanan raporda 20 000 kuyudan çok büyük bir bölümünde hiçbir soruna rastlanmamasının olumlu bir sonuç olduğu belirtildi. Ancak aynı raporda“ bu konudaki riskin büyük olduğu ve sadece birkaç kuyudaki hatalı işletmenin bile ciddi çevre sorunları yaratabileceğine dikkat edilmesi gerektiği “de ifade edildi.

Çünkü Kuzeydoğu Pensilvanya ve New York da yer alan Marcellus ve Utica kaya gazı formasyonlarındaki akiferlerde yapılan araştırmalarda sistematik olarak içme suyunda kaya gazı çekimi ile ilgili metan karışımı bulunmuştur (Osborn 2011). İncelenen 316 000 kuyunun %4.5’uğunda sızıntı saptandı (Nygaard 2010). Yeraltı suyunu kirleten karışımın ana kaynağının yüzeyde kazayla yayılan sıvı ve katı malzemeler olduğu belirlendi.

Türkiye’de kaya gazı arama kuyuları var mıdır?

1989’da Berlin Duvarı’nın yıkılması ile birlikte Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) dağılmıştır. Dünyanın büyük petrol firmaları, SSCB yerine kurulan Rusya Federasyonu’nun davetiyle ve sağlanan yeni olanaklarla Rusya topraklarında yarış halinde sondaj çalışmalarına başlamıştır. Bu dönemde Türkiye büyük petrol firmalarınca göz ardı edilmiştir.

petrolun-yerini-kaya-gazi-alacak

1934’den beri Türkiye’de açılan üretim kuyusu toplamı 4000 kadardır. Bu yüzden, mevcut Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, petrol ve doğalgaz araştırması yapacak yatırımcılara çok büyük teşvikler sunmaktadır. Teşvik gereği, 100 varil petrol üreten bir firma, bunun 60 varilini kendisine mal edebilecektir.

Türkiye’de 2000’e kadar her yıl 5-10 arama kuyusu açılabildi. 2000’li yıllarda arama kuyusu sayısı neredeyse on kat artarak, yıllı arama kuyusu sayısı 100-200’lere ulaştı. Bu rakama iyimser gözle bakılsa bile, sadece 2010’da dünyada 15 500 arama kuyusu açıldığını da unutmamak gerekir.

Sonuç Olarak;

Kaya Gazı üretiminde farklı ülkeler farklı bölgesel jeolojik karakteristiklere ve özgün kayaç tabakası özelliklerine sahip olmalarından dolayı su konusunda da farklı sorunlarla karşılaşmaktadır.

ABD’deki deneyimler Kaya Gazına yapılacak su tahsisinin kurak dönemlere göre planlanmasının önemli olduğunu ortaya koydu. Bunun yanı sıra bölgedeki su kaynaklarıyla ve doğal çevreyle ilgili sürekli kalite gözlemi yapılmasının gereği de görülmüştür. Kaya gazı için kullanılan su bazı bölgelerde çiftçilerle gaz üreticilerini karşı karşıya getirdi.

Enerji ve su kaynakları ilişkisi artmaktadır. Teknolojik gelişmeler bir yandan suyun verimli kullanılması olanağını sunarken diğer taraftan enerjide su kaynakları üzerindeki baskının artmasına neden olmaktadır. Kaya Gazı da bu baskıyı uygulayan alanlardan biri oldu. Su, ABD’nin kaya gazı devriminde çok önemli bir rol oynamıştır.Teknoloji bu alanda suyun yerine bir başka madde arayışında olmasına rağmen bunu sonuçlandıramadı.

Ülkemizde de araştırma safhasında olan kaya gazı üretimi için ABD ‘deki olumsuzluklar mutlaka dikkate alınmalıdır. Kaya Gazı potansiyeli olan bölgelerimizde hangi su kaynaklarının kullanılabileceği ve geri dönüş sularının nasıl arıtılacağına yönelik planlama çalışmalarının şimdiden yapılması gerekir.

Bu Konu İle İlgili Diğer İçerikler

468x60 REKLAM ALANI
Yorum Durumu: Yorum Yok
Sizinde bir katkınız olsun

Buraya Yorum Bırakabilirsiniz

XHTML: Kullanabileceğiniz Kod Etiketleri: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>