AB'nin enerji ihtiyacı için planlanan Nabucco'da ilk imzalar atıldı. Türkiye asrın fiyaskosuna dönüşen BTC'den sonra Nabucco'dan da herhangi bir fayda görmeyecek. Aksine bölgede kaynak savaşlarında eli zayıflarken, siyasi ve ekonomik bağımlılığı daha da artacak. Üstelik yılda 31 milyar metreküp gaz ülkemizden geçerken, kışın ayazda kalabiliriz. İşte "zafer" diye sunulan Nabucco anlaşmasının gerçekleri... 

Hazar ve Orta Asya doğal gazının AB ülkelerine taşınması için planlanan Nabucco'da hükümetlerarası anlaşma için imza töreni dün gerçekleştirildi.

İmza töreninde anlaşmayı Gürcistan Cumhurbaşkanı Mikheil Saakashvili, Romanya Başbakan Emil Boc, Avusturya Başbakanı Werner Faymann, Bulgaristan Başbakanı Sergei Stanishev, Macaristan Başbakanı Gordon Bajnai imzaladı. Törende Irak Başbakanı Nuri El-Maliki, ABD'nin Avrasya Enerji Özel Temsilcisi Büyükelçi Richard Morningstar, AB Komisyonu Başkanı Jose Manuel Barroso, Azerbaycan Sanayi ve Enerji Bakanı Natık Aliyev, Almanya Federal Ekonomi ve Teknoloji Bakanlığı Devlet Sekreteri Jochen Homann ve Mısır Petrol Bakanı Emin Fehmi de bulundu.

Daha önce törene katılacağı açıklanan Türkmenistan'dan herhangi bir yetkilinin törende olmaması ise dikkat çekti. Türkmenistan'ın ismi, projenin en önemli gaz tedarikçisi olarak geçiyordu.

AB'nin doğal gazda Rusya'ya bağımlılığını azaltmak amacıyla hazırladığı projede, dün atılan ilk imzalara rağmen ciddi belirsizlikler bulunuyor. Projeye destek veren ABD ile birlikte AB'nin Orta Asya ve Kafkaslarda etkisini artıramadığı takdirde projenin tamamlanmasının yıllar alabileceği düşünülüyor.

Öte yandan boru hattının üçte ikisi ülkemizden geçecek olmasına rağmen Türkiye projeden hiçbir yarar sağlayamayacak. Enerjide bağımlı olduğumuz, Rusya ve İran ile enerji konusunda papaz olmamız ise içten bile değil. Bu iki ülkeden Rusya, proje ile bypas ediliyor, İran ise projeden dışlanıyor.

Boru hattına gaz nereden gelecek?
Asrın projesi olarak lanse edilen Nabucco'da taşınacak gazın nereden temin edileceği konusundaki belirsizlik devam ediyor. Bugüne kadar, boru hattı için herhangi bir doğal gaz tedarik anlaşması yapılmış değil.

Asıl olarak Hazar havzası ve Orta Asya doğal gazını Avrupa'ya taşımayı amaçlayan Nabucco'ya, bu bölgedeki ülkeler Rusya'nın bu ülkeler üzerindeki nüfuzu nedeniyle dahil edilemiyor. Yürütülen sıkı diplomasiye karşın Türki Cumhuriyetlerden yalnızca Azerbaycan Nabucco'ya gaz vermeye yakın. Ancak, Azerbaycan'ın yıllık doğal gaz üretim hacmi düşünüldüğünde, Azerbaycan "canla başla" bu projeye gaz üretse bile hat tam kapasiteye ulaşamayacak. Azerilerin yıllık gaz üretimi 14,7 milyar metreküp düzeyinde. Nabucco'nun "ekonomik" olabilmesi için yıllık 31 milyar metreküplük doğal gaza ihtiyaç var.

Türkmenistan'ın Nabucco'ya gaz satabileceklerini söylemesi de beklenen haber olamadı. AB'li yetkililer Türkmenistan'ın yaptığı açıklamalara ihtiyatla yaklaşan bir pozisyon aldılar. Türkmenistan'ın umut veren açıklamalarının bu ülkenin Rus devlet şirketi Gazprom ile Rusya'ya satacağı gaz fiyatının belirleneceği günlerde yapılması ise herşeyi açıklıyor. Rusya ile fiyat pazarlığında elini güçlendirmeye çalışan Türkmenler, fiyat yükseltmeye çalışıyorlardı. Zaten, Türkmenistan'ın Rusya, Çin ve İran ile yapılmış büyük doğal gaz anlaşmaları bulunuyor. Önümüzdeki yıllarda gaz ihracatının yönü bu ülkelere doğru olacak.

Irak Devlet Başkanı'nın seremoniye katılımı, törenin sürprizi olarak değerlendirildi. Keza, Irak Nabucco'nun olası gaz tedarikçilerinden biri olarak konuşuluyor. Kısa vadede Irak'ın Nabucco'ya gaz vermesi imkansız. Irak'ın tüm yılda ürettiği doğal gazın hacmi, hattın kapasitesinin ancak onda birine ulaşıyor.

Boru hattına gaz verebileceği belirtilen diğer bir ülke ise Kuzey Afrika ülkesi Mısır. Mısır'ın hem coğrafi konumu hem de bu ülkenin orta vadedeki gaz ihtiyacı, güçlü bir alternatif olmasını engelliyor. Projeksiyonlara göre, Mısır'ın önümüzdeki yıllarda doğal gazda ithalatçı duruma düşecek olması soru işaretleri yaratıyor.

Ayrıca ABD ile AB, yılda 116 milyar metreküp doğal gaz üreten İran'ı projenin dışında tutmaya çalışmaları, boru hattının baştan ölü doğmasına neden olabilir. İran'ın "hizaya getirilmesi" bu nedenle, AB ve ABD'ye sadece siyasi değil ekonomik bir yarar da sağlayacak.

Finansmanda da belirsizlikler var
Toplam uzunluğu 3300 km'ye ulaşan Nabucco için hesaplanan maliyet 7,9 milyar avro düzeyinde. Proje maliyetinin yüzde 30'u konsorsiyuma dahil olan kamu şirketleri tarafından karşılanacak. Kalan kısım için ise finansman kaynağı arayışı devam ediyor. Bugüne kadar Avrupa Yatırım Bankası, projeye 2 milyar avro kredi açabileceğini duyurdu. Bunun dışında maliyetin nasıl karşılanacağı konusunda herhangi bir kesinlik yok. Maliyetin kamu şirketlerine kalan kısmı için de, kredi arayışına girilmesi bekleniyor.

Ancak projenin maliyetine de yansıyan asıl belirsizlik, boru hattının kaynak ülke veya ülkelerinin belirsizliğinden kaynaklanıyor. Çünkü boru hattı, kaynak ülkeye uzatılmak durumunda. Bu takdirde maliyet de artacak.

Bağımlılık borularla artıyor
İmza töreninde Başbakan Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin gaz alt yapısının AB'ninki ile birleşeceğini belirterek enerji konusunda karşılıklı dayanışma içerisinde olacaklarını söyledi. Fakat AB, tüm resmi belgelerinde projede AB ülkelerinin enerjide arz güvenliğini sağlama amacı ile hareket ettiklerini belirtiyor. Aynı belgelerde Türkiye'ye de yalnızca "transit" ülke tanımlaması yapılıyor. Herhangi bir "stratejik ortaklık"tan bahsedilmiyor.

AKP kurmaylarının, Nabucco'yu Türkiye'nin stratejik önemini artıran bir proje olarak tanımlamalarının AB nezdinde herhangi bir karşılığı bulunmuyor. Enerji Bakanı Taner Yıldız'ın, "Nabucco projesi AB ile aramızda yalnızca bir enerji köprüsü, yalnızca bir boru hattı olmadığını, aynı zamanda karşılıklı bağımlılığı vurgulayan ve stratejik ortaklığın altını kalın çizgilerle çizen ve aynı zamanda beraber iş yapılabileceğinin somut bir göstergesi oldu" açıklaması da aynı körlüğe işaret ediyor.

Türkiye ayazda kalabilir!
Tam kapasiteye ulaştığında yıllık 31 milyon metreküp doğal gaz taşıyacak boru hattının sağlayacağı ekonomik faydanın ne olacağı da hala bilinmiyor. Türkiye'nin ciddi bir vergi geliri elde edeceği açıklansa da, anlaşma metni yayınlanmadan bu tür açıklamalara itibar edilmemesi gerekiyor. Çünkü, birkaç ay öncesine kadar hattın vergi gelirinin son ülke Avusturya'ya akacağı belirtiliyordu.

Diğer yandan doğal gaz ihtiyacının yüzde 60'ını Rusya'dan karşılayan Türkiye'nin, Rusya'yı bypas etmeyi amaçlayan bu projeye desteği nedeniyle bu ülke ile gaz pazarlıklarında da eli zayıfladı. Projenin dışarıda bıraktığı Rusya ve İran Türkiye'nin en büyük doğal gaz tedarikçileri.

Enerji Bakanının daha önce yaptığı açıklamalara göre, boru hattı çift taraflı akışa imkan verecek biçimde yapılacak ve Türkiye talep ettiği takdirde projede yer alan ülkelerin depolarından gaz alabilecek. Ancak, doğal gaz ihtiyacının neredeyse tamamını ithal eden AB'nin, kış aylarında depolarındaki gazı Türkiye'ye satmaya yanaşmayacağı açık.

Türkiye'nin boru hattından geçen gazın yüzde 15'ini satın alma imtiyazı verilmesi talebi ise kabul edilmedi. Yaklaşık 2000 km'si ülkemizden geçecek olan boru hattından Türkiye yararlanamayacağı gibi, ek doğal gaz ihtiyacı nedeniyle Rusya ve İran'ın kapısını çaldığımız takdirde Türkiye bu ülkeler tarafından yüksek fiyatlarla cezalandırılabilir.

AB nire K. Irak nire?
Nabucco'nun AB'ye gaz taşıyabilmesi için kaynak ülke sorununu çözmesi gerekiyor. Rusya'nın nüfuzu bölgede geriletilemedeği ve İran "hizaya getirilemediği" takdirde, uzun vadeli olarak Nabucco'yu besleyebilecek tek kaynak Irak doğal gazı gibi görünüyor. Ancak zengin rezervlere karşın Irak'ta henüz saha ve kuyular geliştirilememiş durumda.

Doğal gaz sahalarının geliştirilmesi ve ekonomik hale getirilmesi için Irak merkezi hükümeti hazırlıklarını hızlandırdı. Ancak, K. Irak Bölgesel Yönetimi (KIBY) bu konuda merkezi hükümetten daha hızlı davranarak bir dizi ihaleyi sonuçlandırdı. Bu adımlar, KIBY ile merkezi hükümet arasında ciddi bir gerilime neden oluyor.

Aynı dönemde Türkiyeli sermaye gruplarının ve AB'nin K. Irak'a ilgisinin arttığı da gözleniyor. Aynı doğrultuda, Irak'ın geleceği ve K. Irak'ın durumu da yoğun bir şekilde tartışılıyor. Hatırlanacağı gibi son olarak K. Irak'ın Türkiye'ye bağlanması fikri tartışma konusu olmuştu. AB'nin K. Irak doğal gazının Avrupaya taşınmasını garantileyecek her tür gelişmeye sıcak bakacağı düşünülüyor. Türkiye'nin bu bölgede nüfuzunun artmasının ise uzun süredir Ortadoğu'da etkin bir güç olamayan AB'ye Türkiye ve enerji bağlantısı üzerinden bu coğrafyaya dönme olanağı sunacağı da belirtiliyor.

Tıpkı BTC gibi Nabucco boru hattının da beraberinde sınırların yeniden çizilmesi senaryolarının gündeme geleceği bir dizi tartışmayı tetiklemesi bekleniyor.